University of Wisconsin Digital Collections
Link to University of Wisconsin Digital Collections
Link to University of Wisconsin Digital Collections
Icelandic Online Dictionary and Readings

Víglundar saga: a new edition based on UW-Madison Libraries Special Collections MS 140 (2007-10-09)

Previous Previous section

Next section Next



 

[Chapter 11]

Nú er þar til at taka at Ketill raumr varð illa við málalyktir þeira Þorgríms prúða. Tók hann mjǫk fast at eldask ok þótti eigi hœgt til atgerða. Synir hans Gunnlaugr ok Sigurðr váru hraustir Page Image menn, en Ingibjǫrg dóttir hans var allra kvenna vænst ok bezt at sér. Maðr hét Hákon. Hann var víkverskr at ætt ok ríkr; hann var ofrkappsmaðr mikill. Hann byrjaði ferð sína til Ketils í Raumaríki ok bað Ingibjargar dóttur hans, en hann svaraði því ok mælti: "Ek mun gipta þér dóttur mína með því skilyrði at þú skalt fara til Íslands ok drepa Þorgrím prúða ok fœra mér hǫfuð hans." Hákon kvað sér ekki þykkja þat mikils vert ok keyptu þeir þessu. It sama sumar fór Hákon til Íslands; hann kom skipi sínu í Fróðárós. Þeir Fossverjar kómu til skips fyrst Jǫkull ok Einarr. Tók stýrimaðr vel við þeim ok spurði þá margs. Þeir váru léttir í máli ok á tiðindum. Spurði hann þá at Þorgrími prúða. Þeir sǫgðu hann búa á Ingjaldshóli ok vera inn mesta virðingamann ok hǫfðingja, en sǫgðu hvergi betri hýbýli en hjá fǫður sínum ok móður ok sér. "Eigum vit systur svá fríða ok kurteisa at eigi mun finnask hennar líki; viljum vér bjóða þér þangat til vistar. Skulum vér gera hvárt þér þykkir ljúfara, at gipta þér systur okkar elligar at þú takir hana frillutaki." Page Image Stýrimanni þótti þetta fýsiligt vera; kvaðzk þangat mundi fara. Sagði þeim þá hvert erendi hann hafi til Íslands. Þótti þeim þat vel vera, ok bundusk nú allir í þessum ráðum. Nǫkkuru síðar fór stýrimaðr heim til Foss, ok var þat fjarri skapi Hólmkels bónda, en þó urðu þeir brœðr at ráða með atgangi móður sinnar. Skjótt kom stýrimaðr sér í kærleika við Þorbjǫrgu ok gaf henni marga góða gripi. Þat var einn tíma at Hákon talaði við þau mœðgin; spurði hann hvar mey sú fagra væri sem Jǫkull hefði sagt sér frá. Þau sǫgðu at hon væri á fóstri at Ingjaldshóli. Hákon bað at hon skyldi heim koma: "Vilda ek sjá hana, svá mikit sem sagt er frá henni. Treysti ek þess at þit mœðgin setið í stilli, svá ek fái hennar vilja sakir várrar vináttu." Litlu síðar kom Þorbjǫrg at máli við Hólmkel bónda. "Þat vil ek," segir hon, "at Ketilríðr fari heim til mín." "Hitt þykki mér," segir bóndi, "at hon sé þar kyrr sem hon er komin." "Eigi skal svá vera," segir hon, "skal ek fyrr láta sœkja hana sjálf en hon sé þar lengr ok fái þvílíkt orð af Víglundi sem á horfisk. Vil ek fyrr láta sœkja hana ok gipta hana Hákoni, Page Image því þat lízk mér sœmdarráð." Skilja þau tal sitt. Þykisk nú Hólmkell vita at Þorbjǫrg muni láta sœkja Ketilríði; vildi hann þat heldr gera en aðrir. Ríðr hann þá til Ingjaldshóls; var honum þar vel fagnat, sem ván var. En þegar Hólmkell var kominn, gengr Víglundr á fund Ketilríðar ok mælti svá: "Hér er kominn faðir þinn," segir Víglundr, "þykkjumsk ek vita at hann muni sœkja þik." "Hann mun því ráða," segir hon. "En þat vilda ek, Ketilrídr, at þú myndir orð ok einkamál okkar, því ek veit þat ek verð þér aldri afhuga." Ketilrídr mælti ok grét: "Fyrir lǫngu þóttumsk ek vita at vit mundum ekki njótask mega. Þœtti mér nú betra at vit hefðim hér færa um talat, en ekki er víst at ek unna þér minna en þú mér, þó ek tala hér færa um. En ek sé at þetta er ráð móður minnar. Hefi ek reynt litla ást af henni langan tíma, ok er líkast at farnar sé gleðistundir okkrar flestar allar ef hon skal ráða, ok skylda ek vel við una ef ek vissa þér gengi vel, því annathvárt munum vit aldri njótask ella þar munu koma til ráð fǫður míns, en þó á hann við þungt at etja þar sem eru móðir mín ok brœðr, því þau vilja Page Image allt í móti mínum vilja gera, en láttu sem sízt á þér finna." Síðan gengr Víglundr at henni ok kyssti hana. Var þat auðfundit á þeim báðum at þeim þótti mikit fyrir at skiljask at því sinni. Þá kvað Víglundr vísu:

Ǫngri skal ek svá ungri
unna *silki-Gunni
enn, svá at ýtar finni,
annarri en þér, svanni.
Fríð, mun þú orð ok eiða,
ár þá er fyrr váru,
Hlǫkk, þó at spretti sprakkann
spilli vár í milli.

Ketilríðr gekk þá inn í bœinn. Hitti hon þá fǫður sinn; sagði hann þá at hon skyldi fara heim með honum. Ketilríðr kvað hann ráða skyldi, "en gott þykki mér hér." "Veit ek þat," sagði Hólmkell, "en þó verðr nú svá at vera." Ǫllum þótti þat mikit at skiljask við Ketilríði, því hon var hugþekk hverjum manni. Ríða þau feðgin þá heim til Foss. En er Ketilríðr kom heim, varð stýrimaðr allfeginn. Þorbjǫrg skipaði Ketilríði at þjóna stýrimanni, Page Image en hon vildi þat með ǫngu móti gera. Sagði hon allt saman þetta fǫður sínum með gráti, en hann sagði: "Þú skalt ekki Hákoni þjóna útan þú vilir, ok þat eina þjóna er þér ljúfast þykkir, ok vertu hjá mér jafnan bæði nætr ok daga." Hon kvaðzk þat gjarnan vilja. Fór nú svá fram nǫkkura stund; náði Hákon þá ǫngu viðtali við hana. Nú eru teknir upp knáttleikar at Æsutjǫrn, ok gengu Fossverjar fyrir gleðinni. Ok inn fyrsta dag er menn kómu heim frá gleðileikunum, spurði Ketilríðr hvárt þar hefði nǫkkurir verit frá Ingjaldshóli. Henni var sagt at allir þeir feðgar hefði þar verit ok svá Ólǫf ok Helga. Ketilríðr bað þá fǫður sinn at fara til leiksins annan dag, en hann játaði því. Fóru þau ǫll um daginn ok varð gleði góð. Koma þeir Þorgrímssynir seint heim. Ekki kom fleira frá Ingjaldshóli en þeir brœðr. Þeir ganga ofan á brekkuna þar sem konurnar sitja. Ketilríðr stendr þá upp í móti þeim ok fagnar þeim harðla vel. Víglundr setzk niðr hjá henni ok báðir þeir brœðr á sína hǫnd hvárr Ketilríðar. Gerði hon sér jafnkært við þá báða at yfirsýn. Ketilríðr horfði jafnan á Víglund ok mælti: "Nú mun Page Image ek lengja nafn þitt ok kalla þik Víglund inn væna. Sá er hér hringr er ek vil gefa þér í nafnfesti er faðir minn gaf mér í tannfé." Hann tók við hringnum ok dró á hǫnd sér, en hann gaf henni á móti hringinn Haraldsnaut, því faðir hans hafði gefit honum hann. Varð þeim nú drjúghjalat, ok sá þeir Fossverjar þetta ok fannsk mikit um. Fóru nú hvártveggju heim. Um kveldit kom Hákon at máli við Þorbjǫrgu ok spyrr hana því hon léti dóttur sína fara til mannfunda með slika skapsmuni sem hon hefði, ok bað hana þat eigi gera. Hon játar því. Talaði húsfreyja þá við Hólmkel at hann skyldi láta dóttur sína heima sitja, ok þat gerði hann. En Ketilríðr varð við þetta óglǫð. Faðir hennar kvaðzk heima skyldi vera hjá henni ef hon yndi betr við. Hon kvaðzk þat gjarnan vilja. Fóru menn þá til leika sem áðr. Váru þá sínu megin hvárir at leik Þorgrimssynir ok Fossverjar. Þat var einn tíma at Víglundr sló út knǫttinn fyrir Jǫkli. Jǫkull reiddisk þá ok tók knǫttinn er hann náði ok setti framan í andlit Víglundí svá ofan hljópu báðar brýrnar. Trausti risti af Page Image skyrtu sinni ok batt um brýrnar á bróður sínum. En þá þat var gert váru Fossverjar heim farnir. Þeir brœðr fóru þá heim. En er þeir komu heim, sat bóndi á palli ok mælti: "Heil þit bæði systkin." "Hvárn okkar kvenkynnir þú?" segir Trausti. "Mér þykkir," sagði Þorgrímr, "sem þat muni kona sem faldinn hefir." "Eigi em ek kona," segir Víglundr, "en verða má at lítt sé af brugðit." "Því hefndir þú ekki á Jǫkli," sagði Þorgrímr, "er hann barði þik?" "Farnir váru þeir," sagði Trausti, "þá ek hafði bundit um andlit Víglundar." Fell þetta nú niðr. Annan dag fóru þeir brœðr; váru nú hvártveggju at leiknum. Þá minnst var ván, slær Víglundr knettinum fram í brýnn Jǫkli. Jǫkull ætlaði þá at slá með knattdrepunni Víglund. Víglundr hljóp undir hǫggit ok fœrði hann niðr við klakann svá hart at hann lá í óviti. Váru þeir þá skildir ok fóru heim hvártveggi. Eigi var Jǫkull sjálfbirgr heim, ok var hann borinn í fjórum skautum ok batnar honum bráðliga. Váru þá leikar at Fossi. Búask þeir Þorgrímssynir til leika, ok latti bóndi þat mjǫk ok kvaðzk ætla at vandræði mundi af standa. Þeir fóru eigi at síðr. En er þeir kómu í stofu at Fossi, var tekit Page Image til leika. Alskipuð var stofan. Víglundr gekk innar at pallinum þar sem bóndi sat ok Ketilríðr dóttir hans. Hon fagnar vel Víglundi. Víglundr tók hana ór sætinu ok settisk niðr ok setti hana á kné sér. En er bóndi sá þat, þokaði hann sem manns mun ok lét hana setjask niðr í millum þeira. Tóku þau nú tal milli sín. Þá lét bóndi fá þeim tafl, ok tefldu um daginn. Illa gafsk Hákoni at þessu ok þeim Þorbjǫrgu. Opt hafði Hákon orðum á þessum vetri at Holmkell skyldi gipta honum dóttur sína Ketilríði, en bóndi vildi honum ǫngvan kost á gera. Líðr nú á daginn þar til þeir brœðr búask heim. En er þeir váru búnir ok út komnir á hlað, var Ketilríðr þar fyrir ok sagði at hon vildi at þeir brœðr fœri eigi heim um kveldit, "sakir þess at ek veit at þeir brœðr mínir sitja í vegi fyrir ykkr." Víglundr kvaðzk fara skyldu eigi at síðr, ok svá gerðu þeir. Sína ǫxi bitrliga hafði hvárr þeira brœðra í hendi. En er þeir koma at stakkgarði einum, sá þeir at þar váru Fossverjar fyrir. Þeir váru tólf saman. Þá mælti Jǫkull: "Þat er vel, Víglundr, at vit hǫfum hér fundisk. Skal nú launa þér fallit ok knatthǫggit." "Ek kann eigi at lasta þat," Page Image sagði Víglundr. Sœkja þeir at þeim brœðrum, en þeir vǫrðusk vel. Eigi var langt áðr en Víglundr hjó mann til bana ok annan til. Þá hafði Trausti drepit inn þriðja. Þá mælti Jǫkull: "Nú skulum vér frá hverfa at sinni ok snúa ǫllum sǫkum á hendr þeim brœðrum." Ok þat gerðu þeir. Fóru nú hvártveggi heim. Sagði Jǫkull þá fǫður sínum at þeir Víglundr ok Trausti hefði drepit þrjá heimamenn hans, "en vér vildum ekki at þeira hlut gera, fyrr en vér fyndum þik." Hólmkell varð reiðr mjǫk við sǫgu þessa. En er Jǫkull fann þetta, þá eggjaði hann Hákon at biðja Ketilríðar, ok svá gerði hann. Ok með áeggjan Þorbjargar ok fulltingi þeira brœðra, þá gipti Hólmkell dóttur sína Ketilríði Hákoni stýrimanni, ok lagði Ketilríðr aldri jáyrði þar til. Ætlaði Hákon at staðfestask hér á Íslandi, því hann sá at hann kom ekki fram sínum vilja at drepa Þorgrím prúða. Spurðisk þetta til Ingjaldshóls; brá Víglundi mjǫk við þetta. En þegar Hólmkell spurði it sanna um fyrirsát þeira Fossverja þá þóttisk hann hafa ofgert er hann hafði gipt Hákoni dóttur sína. Sœkja þeir Þorgrímssynir leika til Foss. Kom Víglundr enn at máli við Ketilríði ok gaf henni Page Image nǫkkura skuld um at hon var gipt Hákoni. En um kveldit er þeir bjuggusk heim at fara, var Hákon horfinn ok þeir brœðr báðir ok margir menn aðrir með þeim. Bóndinn talaði þá við Víglund: "Þat vilda ek at þú fœrir eigi heim í kveld, því mér þykkir eigi trúligt um ferð þeira brœðra." Víglundr kvaðzk fara mundu eigi at síðr sem hann hefði ætlat. En er hann kom út fyrir dyrr, var Ketilríðr þar fyrir ok bað Víglund aðra leið at fara en þeir fóru heiman. Víglundr sagði: "Ekki mun ek um stórt gera fyrir þín orð," ok kvað vísu:

Trúði málþings meiðir,
marglóðar, þér, tróða;
hugða ek sízt, at hefði
huglestir þik festa;
ekki tjáðu eiðar
oss eða margir kossar;
seint er kvenna geð kanna;
kona sleit við mik heitinn.

"Eigi þykkjumsk ek þat gert hafa," sagði Ketilríðr, "ok vilda ek þú fœrir hvergi." "Eigi skal þat vera," segir Víglundr, "er mér meiri gleði vit Hákon reynum með okkr en sjái þat hann spenni þik," ok kvað vísu: Page Image

Þola mun ek eld, sem annarr
þat eggviðr á mik leggr,
ráð eru þunglig, Þrúðar
þann sem maðr eða annarr;
hinn þykki mér meiri,
ef mannbrennir þik spennir
rennir axlarmeiðum,
annarr en ek þik, svanni.

Síðan fóru þeir brœðr veg sinn allt þar til þeir kómu at þeim sama stakkgarði sem þeir hǫfðu næst fundisk. Þeir váru þar fyrir Fossverjar með tólf *mǫnnum. Þeir Þorgrímssynir kómusk upp á heyit er í garðinum stóð svá hinir urðu ekki varir við fyrr en þeir hǫfðu dregit upp mikit klakatorf. En er þeir sá þá Þorgrímssyni, hljópu þeir þegar upp ok sóttu at þeim. Varð þar inn harðasti bardagi með þeim. Þóttusk þeir Fossverjar sjá at þeir mundu seint geta sótta þá á meðan þeir váru á heyinu. Þá mælti Jǫkull: "Þat er nú ráð, Víglundr, at horfa ekki undan. Hǫfum vér þat fyrir satt at þú munir ekki fullroskinn karlmaðr vera ef þú ferr eigi ofan af heyinu ok berjumsk til þrautar." En við eggjunarorð þessi stǫkk Víglundr Page Image ofan af heyinu ok Trausti bróðir hans. Varð þá hǫrð svipan. Fellu þá menn Hákonar svá ekki stóðu nema þrír eptir Hákon, Jǫkull ok Einarr, ok allir fǫrunautar þeira dauðir nema tveir, ok váru þeir óvígir. Jǫkull mælti: "Nú skal með prýði at vinna. Þeir skulu berjask Trausti ok Einarr, Víglundr ok Hákon, en ek skal sitja ok horfa á." Trausti var þá bæði sárr ok móðr. Bǫrðusk þeir Trausti ok Einarr þar til báðir váru fallnir. Þá tóku þeir til at berjask Víglundr ok Hákon, ok var Víglundr ákafliga móðr en ekki sárr. Þessi sókn var bæði hǫrð ok lǫng, því Hákon var inn mesti garpr, en Víglundr bæði sterkr ok vápnfimr. En svá lýkr þeira viðskiptum at Hákon liggr dauðr, en Víglundr bæði móðr ok sárr. Jǫkull sprettr þá upp. Hann var hvárki móðr né sárr. Hann snýr þá á móti Víglundi ok tóku þeir þá til at berjask, ok gengr þat lengi dags at ekki mátti í milli sjá hvárr sigrask mundi. Þá þóttisk Víglundr sjá at honum mundi ekki tjá at berjask til þrautar við Jǫkull sakir sára ok mœði. Kastar hann þá upp skildinum ok ǫxinni, því hann var jafnfimr á báðum hǫndum, ok hendi þá vinstri hendi ǫxina, en hœgri skjǫldinn. Við því gat Jǫkull ekki sét ok hjó Víglundr af honum Page Image hǫndina hœgri í olbogabót. Þá leitaði Jǫkull undan, en Víglundr gat ekki eptir farit. Hann greip þá upp spjót eitt, því mǫrg lágu hjá honum, ok skaut eptir Jǫkli. Spjótit kom í milli herða honum ok flaug út um brjóstit. Fell hann þá dauðr niðr. Þetta sá þeir tveir menn sem eptir lifðu af þeim Fossmǫnnum. Þá hljópu þeir á bak ok riðu heim til Foss, kómu í stofu. Sat bóndi á palli ok dóttir hans, en húsfreyja til vinstri handar. Þeir sǫgðu þá tíðindin at Hákon væri fallinn ok Jǫkull ok Einar ok sjau menn með þeim. Svá væri fallnir báðir Þorgrímssynir. En er Ketilrídr heyrði þetta, fell hon í óvit. En er hon vítkaðisk, mælti Þorbjǫrg móðir hennar: "Nú sýnir þú lauslæti þitt ok hverja ást er þú hefir haft á Víglundi. Er nú vel at þit skilduð." Hólmkell mælti: "Því skal ætla þat sem verr gegnir? Unni Ketilríðr svá mikit brœðrum sínum at eigi var óvíst at henni brygði nǫkkut við er hon frétti fall þeira." "Vera má," sagði Þorbjǫrg, "en eigi ætla ek þat. Þarf eigi lengr hér um at tala, er nú mál at safna mǫnnum ok hefna sem grimmligast þeira brœðra ok fara til Ingjaldshóls ok brenna Þorgrím inni." "Mun þat nǫkkut vel ráðit?" sagði bóndi. "Þykkir mér sem sé Page Image hann saklauss. Sé ek eigi at Þorgrímssynir mætti meira fyrirfara en lifinu. Lá þeim þat fyrir at verja hendr sínar ok líf meðan þeir máttu."

Previous Previous section

Next section Next




Go up to Top of Page