Bhotomane, Ndumiso; Biyela, Umhle; Koko, Magagamela; Ngcama, Ashton; Ngcobo, Sondoda; Tyabashe, Mdukiswa; Zenani, Nongenile Masithathu / South African Voices: The Way We Travelled: Oral History and Poetry (2006)
POEM TWO
By
Date: August 12, 1967
Time: About 1:00 p.m.
Place: The royal residence of King Diliz' Intaba Mditshwa, Tshiqo, Mdibanisweni, Tsolo District, standing by the cattle kraal, in front of the king's home.
Imbongi: Mdukiswa Tyabashe.
The Izibongo: The poem is for Kings Diliza and Sigidi. The occasion: a visit to King Diliza by his elder brother, King Sigidi, of Qumbu District. The poem is performed while the poet faces the home of the king.
Audience: begins with twenty people, seated and standing around the royal residence, then grows as time goes on
1S-125
Tape 3, side 2
Ndinezilo zam zimbini...
ndinezili zam zimbini...
zikwaMajola...
nguSigidi noDiliz' iintaba...
nguSigidi noDiliz' iintaba...
uSigidi yinkosi yam endayiva ngendaba...
ndayiva ndayithanda...
'be ndiyithanda naxa ndiyibonayo...
izul' elatshaz' umntwana phezu konyawo...
wabaleka wabhek' esikolweni kubafundis'...
babangamthuthuzela wakhala...
babangambambazela wabomdoloza...
babengamthandazela wakwina ekwinel' ubulawu abushiye eLugudwini phezu koThukela....
u! u! u! u!
khawuvuke ukhonye Nkunz' empiko yaseSulenkama...
luyem' uNanabezi-lengubo-kaPhahl'...
ndilubona lumka noBaas Pewl umlungu weBakile...
iyemka intonga yobugqi baseNgena...
ndiyibon' imka noAdam Koko[75]
umntu omfazi endingamaziyo ukuba wayengumntu oyinto ni na yena...
nditsho kusilo esinameva noMatshatshawula isilo sakuloMdindana...
kuloMdindana apha kulinyw' amazambane...
ndithi ndizezilo zam zimbini
zikwaMajola...
ndithe nguSigidi noDiliz' iintaba...
uMdizili wentaba...
wentab' ezinde iintaba zeLundini...
kanti nezikaNomkolokoth' ebeya kuzidiliza...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndath' atshilo amaduna aseNtibana...
wayetshil' uMaphondo...
wayetshil' uMaphondo...
wayetshil' uMaphondo...
kanti noBusobezulu ukwatshilo...
kanti noBusobezulu ukwatshilo...
ukuthi bahle abantwana bentombi yaseMqwangqweni...
kube kuhle uGqirana
egase ngemilenze...enxabalaze phezu kwaMalephe noMjika...
kwaba kuhle uMakhandezinyoni
esuk' egadeni waphum' eluthulini...
wayemhle noSodiliz' iintaba
kuba wayebekiwe nguNgubenani...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndath' afanelekil' amaduna kuJengca...
ufanelekile uRambarotshile be nooFalase...
ngokuya beguge baguga basiny' amazinyo...
kodwa abangangomntakaMatshiliba
owaphikis' ukuguga
waphikis' ukwaluphala...
uyigweqil' imvaba ngemilenz'
walimum' iselwa ngomlomo...
wothuka uZebangweni ethi mkhulu kowabo...
mkhulu kwaMbara...
sibe siyazi thin' inkul' yamaBhukwana
idlule nentutselana elukhalweni elukhalayo...
mntakaMakhamba owadizwa ebukhweni kwaMabilokazi...
kuthiwe usisicebevana
kwathiwa usisikhabancana...
akayanga kwaMadubedube 'se simthandaza thina bamqal' umntu ngangenduku...
nditsho kuzikwabakaz' esadliwa ngesixenxe
ngabafazi bakwaMbusha...
enkundleni...
enkundleni...
enkundleni kwaSobixashe...
nditsho kuMatheguda...
nditsho kuMatheguda...
engelilo iguda laseMaraizel'...
endabangancuma laqhakotha
ndaba ngabantsa latyikila
latyikilikela landishiya ndithe ca izisini noko ndiyinzwana ngokudalwa...
Diliz' iintaba!
ndinezili zam zimbini...
zikwaMajola...
nguSigidi noDiliz' iintaba...
nguSigidi noDiliz' iintaba...
uSigidi yinkosi yam endayiva ngendaba...
ndayiva ndayithanda...
'be ndiyithanda naxa ndiyibonayo...
izul' elatshaz' umntwana phezu konyawo...
wabaleka wabhek' esikolweni kubafundis'...
babangamthuthuzela wakhala...
babangambambazela wabomdoloza...
babengamthandazela wakwina ekwinel' ubulawu abushiye eLugudwini phezu koThukela....
u! u! u! u!
khawuvuke ukhonye Nkunz' empiko yaseSulenkama...
luyem' uNanabezi-lengubo-kaPhahl'...
ndilubona lumka noBaas Pewl umlungu weBakile...
iyemka intonga yobugqi baseNgena...
ndiyibon' imka noAdam Koko[75]
umntu omfazi endingamaziyo ukuba wayengumntu oyinto ni na yena...
nditsho kusilo esinameva noMatshatshawula isilo sakuloMdindana...
kuloMdindana apha kulinyw' amazambane...
ndithi ndizezilo zam zimbini
zikwaMajola...
ndithe nguSigidi noDiliz' iintaba...
uMdizili wentaba...
wentab' ezinde iintaba zeLundini...
kanti nezikaNomkolokoth' ebeya kuzidiliza...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndath' atshilo amaduna aseNtibana...
wayetshil' uMaphondo...
wayetshil' uMaphondo...
wayetshil' uMaphondo...
kanti noBusobezulu ukwatshilo...
kanti noBusobezulu ukwatshilo...
ukuthi bahle abantwana bentombi yaseMqwangqweni...
kube kuhle uGqirana
egase ngemilenze...enxabalaze phezu kwaMalephe noMjika...
kwaba kuhle uMakhandezinyoni
esuk' egadeni waphum' eluthulini...
wayemhle noSodiliz' iintaba
kuba wayebekiwe nguNgubenani...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndikhe ndatsho...
ndath' afanelekil' amaduna kuJengca...
ufanelekile uRambarotshile be nooFalase...
ngokuya beguge baguga basiny' amazinyo...
kodwa abangangomntakaMatshiliba
owaphikis' ukuguga
waphikis' ukwaluphala...
uyigweqil' imvaba ngemilenz'
walimum' iselwa ngomlomo...
wothuka uZebangweni ethi mkhulu kowabo...
mkhulu kwaMbara...
sibe siyazi thin' inkul' yamaBhukwana
idlule nentutselana elukhalweni elukhalayo...
mntakaMakhamba owadizwa ebukhweni kwaMabilokazi...
kuthiwe usisicebevana
kwathiwa usisikhabancana...
akayanga kwaMadubedube 'se simthandaza thina bamqal' umntu ngangenduku...
nditsho kuzikwabakaz' esadliwa ngesixenxe
ngabafazi bakwaMbusha...
enkundleni...
enkundleni...
enkundleni kwaSobixashe...
nditsho kuMatheguda...
nditsho kuMatheguda...
engelilo iguda laseMaraizel'...
endabangancuma laqhakotha
ndaba ngabantsa latyikila
latyikilikela landishiya ndithe ca izisini noko ndiyinzwana ngokudalwa...
Diliz' iintaba!
Notes
[75] Adam Kok III (1811-1875) was the ruler of the Griqua nation, a nation composed of Dutch-speaking former slaves and Africans of mixed descent. He led his people on a journey over the Drakensberg Mountains to found the nation of Griqualand East, where Kokstad, a new town named after him, was built.
Text copyright © 2006 by the Board of Regents of the University of Wisconsin System.
Photographs copyright © 2006 by Harold Scheub. Used with permission.
Those interested in using these materials for any purpose not covered under Fair Use must seek the permission of the University of Wisconsin-Madison Libraries and/or Harold Scheub.


Listen to this section