University of Wisconsin Digital Collections
Link to University of Wisconsin Digital Collections
Link to University of Wisconsin Digital Collections
Icelandic Online Dictionary and Readings

Sverrir Hólmarsson; Sanders, Christopher; Tucker, John / Ķslensk-ensk oršabók (1989)

View all of Leišbeiningar um notkun oršabókarinnar

 

II. ORŠSKŻRINGAR

Ķ žessari bók eru fyrstu ensku oršmyndirnar sem gefnar eru mišašar viš noršuramerķska ensku, bęši hvaš varšar stafsetningu og mįlvenju. Žegar annaš orš er notaš um sama hlut ķ breskri ensku en noršuramerķskri er žaš sżnt meš skammstöfuninni UK į undan breska oršinu. Žaš žżšir žó ekki naušsynlega aš oršiš sé ónothęft ķ Bandarķkjunum. /(UK) sżnir breskt afbrigši innan oršasambandsins:

žaš er oršiš ~
it has gotten light/(UK) got light

erfiš/a v (-aši)

work hard, toil, labor (UK) labour
gefa ķ botn
step on the gas (UK) accelerate

Ķ ensku žżšingunni er mešvituš įhersla lögš į daglegt mįl. Žvķ eru samdregnar myndir svo sem 'couldn't' ķ staš 'could not' oft notašar.

4. Form oršskżringa

4.1 Grunnform

4.1.1

Grunnform oršskżringanna er žaš aš fyrir eitt ķslenskt orš er gefiš eitt eša fleiri samsvarandi enskt orš.

hįšung f (-ar)

shame, disgrace, ignominy

4.1.2

Stundum er hluti ensku žżšingarinnar hafšur innan sviga, sem merkir aš honum megi stundum sleppa:

kyn·žroska adj indecl

(sexually) mature

  [p. 16]  

4.2 Oršasambönd

4.2.1

Til višbótar enskum žżšingum į ķslenskum uppflettioršum koma oft oršasambönd, żmist til aš sżna sérstaka merkingu eša śtskżra ķslenska og enska mįlvenju. Žessi oršasambönd eru feitletruš og į eftir žeim kemur ensk žżšing:

fanta·brögš n pl

dirty tricks
beita ~um
hit below the belt
Oršasambönd til śtskżringar sżna hvernig ķslenska oršiš er notaš ķ einhverri merkingu sinni og į eftir fer žżšing oršasambandsins į ensku:

fern adj

four (of a type)
~ar buxur
four pairs of pants/(UK) trousers

4.2.2

Ķ žessari oršabók er fylgt žeirri ķslensku reglu aš nota karlkyn lżsingarorša og fornafna ķ śtskżringum og oršasamböndum žar sem svo hįttar. Žetta er eingöngu gert til žess aš foršast rugling:

hugsa um e-n
care for sby, care to sby's needs

4.2.3

Ķ skżringum žar sem oršasambönd koma fyrir er merkiš ~, (tilda), og ~~, (tvöföld tilda), notaš sem stytting fyrir allt uppflettioršiš eša hluta af žvķ. ~ er notuš til aš tįkna uppflettiorš sem ekki er skipt meš skįstriki:

išinn adj

diligent, industrious
~ viš kolann (= išinn viš kolann)
persevering

ķ·grip n pl

gera e-š ķ ~um (= gera e-š ķ ķgripum)
do sth on the side

~ er lķka notuš ķ staš žess hluta uppflettioršsins sem er fyrir framan skį strikiš:

ķmugust/ur m

hafa ~ į e-m (= hafa ķmugust į e-m)
dislike sby

~~ er notuš žegar uppflettiorši er skipt meš skįstriki en allt oršiš į aš koma fram ķ dęminu:

kynn/ast v refl (-tist, -st)

~~ e-m
get acquainted with sby, get to know sby

4.2.4

Svigar eru notašir um žann hluta oršasambands sem valfrjįlst er aš nota og getur žess vegna falliš brott ķ įkvešnum tilvikum:

žol·rif n pl

reyna (į) ~in ķ e-m
put sby to the test

  [p. 17]  

4.2.5

Skįstrik er notaš til aš sżna val innan oršasambanda:

fisk/ur m (-s, -ar)

fish
e-š/e-r er ekki upp į marga ~a
sth/sby is not up to much

5. Oršasambönd ein sér

Stundum er uppflettioršiš ekki žżtt beint yfir į ensku sem eitt orš heldur ašeins sem hluti oršasambands. Žį kemur tvķpunktur į eftir oršinu, žvķ nęst oršasambandiš og žį žżšing žess. Žetta gerist oftast žegar oršiš kemur einungis fyrir ķ bókinni ķ föstum oršasamböndum eša žegar bein samsvörun oršsins er ófinnanleg sem sérstakt orš į ensku:

žrįndur m

vera e-m ~ ķ götu
be an obstacle to sby

6. Margręšni

6.1 Einstök orš

Mörg ķslensku uppflettioršanna hafa fleiri en eina merkingu. Žį eru ólķkar merkingar tölusettar sérstaklega og ašgreindar meš samheiti eša śtskżringu į ķslensku:

nį·kvęmur adj

1. (įreišanlegur) exact, precise
2. (gaumgęfilegur) thorough, thoroughgoing
3. (vandlegur) careful

6.2 Oršasambönd

Stakt oršasamband er oft sett ķ sértölusettan liš:

reynd f (-ar, -ir)

1. (reynsla) experience
2. (veruleiki) reality
3.
ķ ~
in practice

6.3 Phrases

Žegar uppflettiorš kemur fyrir ķ mörgum oršasamböndum er žeim safnaš saman ķ sértölusettan liš sem merktur er phrases. Innan žessa lišar er oršasamböndum rašaš nokkurn veginn eftir stafrófsröš og žį yfirleitt tekiš miš af forsetningum eša atviksoršum ķ oršasambandinu:

kast/a v (dat) (-aši)

1. (varpa) throw, fling, hurl
2. (ala afkvęmi) foal
3. phrases
~~ eign sinni į e-š
claim sth as one's own
~~ kvešju į e-n
greet sby briefly
~~ rżrš į e-š
belittle sth
~~ af   [p. 18]   sér vatni
make water, take a leak
~~ aftur
reflect
~~ e-u fram
throw out a remark
~~ fram vķsu
make up a quatrain on the spot
~~ męšinni
take a breather
~~ upp
vomit, throw up

7. Ašrar merkingar innan greina

7.1 Oršsgreinar sagna og ašrir ašgreiningaržęttir

7.1.1

Tölusettir lišir į eftir sögnum hefjast stundum į merkingu sem gefur til kynna hvaša mįlfręšilegt form sé žar aš finna: impers merkir ópersónulegar sagnir, refl merkir mišmynd, pp lżsingarhįtt žįtķšar og prp lżsingarhįtt nśtķšar:

dett/a v (datt, duttu, dottiš)

1. (hrapa) fall, drop
2. (missa fótanna) fall, stumble and fall
3. impers
mér ~ur e-š ķ hug
sth occurs to me
žaš datt yfir mig
I was amazed. . .

Mišmyndarnotkun er oft sżnd meš žessum hętti:

leita. . .

2. refl
~~st viš

try

7.1.2

Žegar sögn stżrir mismunandi föllum ķ ólķkum merkingum er henni skipaš samkvęmt žvķ ķ flokka A. og B. Žegar sögn hefur veriš žannig flokkuš bera frekari lišir merkingarnar C., D. o.s.frv.:

ausa v (dat/acc) (eys ; jós, jusu, ausiš)

A. (dat) (taka meš ausu) scoop, ladle
~ skömmum yfir e-n
pour abuse on sby
B. (acc)

1. (~ bįt) bail
2.
~ barn vatni
baptize a child. . .

hen/da v (dat/acc) (-ti, -t)

A. (dat)

1. (kasta) throw
2. (fleygja) throw away, discard
B. (acc)
1. (grķpa) catch
~~ e-š į lofti
catch sth in midair
2. phrases
~~ reišur į e-u
grasp (the significance of) sth
~~ gaman aš e-m
make fun of sby
C. impers
žaš ~ti mig
it happened to me
D. refl dash, rush

7.2 Forsetningar

Forsetningar ķ ķslensku žjóna oft hlutverki atviksoršs. Oršsgreinum žeirra er skipt nišur į svipašan hįtt og gert er viš sagnir:

ķ prep / adv

A. prep (acc)
1., etc.
B. prep (dat)
1., etc.
C. adv

  [p. 19]  

8. Merkingar varšandi mįlnotkun

8.1 Merkingarsviš

Žaš hefur veriš stefna höfunda žessarar bókar aš hafa sem allra fęstar merkingar sem sżna mįlnotkun. Stundum er žó upplżsingum um merkingarsviš bętt viš innan sviga į eftir ensku žżšingunni:

reit/ur . . .

3. (~~ į taflborši) square (in chess, etc)

8.2 Óeiginleg merking

Yfirfęršar merkingar eru allajafna ekki merktar sérstaklega til ašgreiningar frį bókstaflegum. Žegar uppflettiorš hefur skżrt ašgreinda yfirfęrša merkingu sést žaš annaš hvort į žvķ aš hśn kemur fram ķ sértölusettum liš meš žżšingu:

yfir·bragš n (-s)

1. (śtlit) appearance
2. (yfirskin) pretext, excuse
eša žvķ aš hśn birtist ķ oršasambandi sem sżnir yfirfęršu merkinguna greinilega:

tugg/a f (-u, -ur)

chewed mouthful
gömul ~~
cliché

8.3 Oršasambönd og stķlblęr

8.3.1

Talmįlsorš og oršasambönd į ķslensku eru aš svo miklu leyti sem unnt reyndist žżdd meš enskum oršum og samböndum sem hafa sams konar talmįlsbrag.

8.3.2

Žegar ķslensk oršasambönd eru žżdd meš enskum oršatiltękjum sem hafa į sér talmįlsbrag og eru ekki bókstaflegar žżšingar heldur eins konar snaranir eru ensku oršasamböndin afmörkuš meš einföldum gęsalöppum:

fķl/a v (acc) (-aši)

~~ e-š vel, ~~ e-š ķ botn
'be really into sth'

8.3.3

Engar sérstakar merkingar eru notašar til aš sżna slangur eša óformlega mįlnotkun.

8.3.4

Fornt eša skįldlegt oršfęri er algengara ķ daglegu mįli į Ķslandi en vķša annars stašar. Žau orš eru merkt meš poet.

fold f (-ar)

poet ground, land


Go up to Top of Page