Réttin undir Eyjafjöllum

Heiður stansar í brekkunni fyrir ofan þorpið til að taka myndir. Hún segir að birtan sé svo sérstök; hálfur himinninn blár og hálfur ljósgullinn, að himinninn hafi tekið á sig mynd jökuls sem sólin skín á.

Hafið samhliða himni. Þar sem haf og himinn koma saman er gott að vera á milli.

Heiður tekur á rás upp hlíðina, ég uni mér kjur við síðuna á pallbílnum trausta sem er að flytja okkur Eddu lengst austur í þokusælan dal með kafaldsgróðri.

Ofanfrá séð sefur þorpið, ekki bíll á ferð, það hrærist ekki maður, hvikul stráin standa kjur. Aðeins eitt hreyfist, allt eins og það leggur sig, hafið sjálft. Jafnvel í logni býr hið starfsama haf til strauma sem kvikna eins og einhvers konar líf, fyrir óskiljanlega krafta og verða að brimi undan litlu þorpi mjög norðarlega á hnettinum, á eyju þar sem fátt fólk á heima, dreift með ströndum fram. Brimið er fosshvít iðandi rák óafmáanleg undan þessu þorpi sem er sunnarlega í sjálfu sér, af því það er syðst í sínu landi, syðst á þessari stóru eyju, grænu þorpi með skærgrænum klettum frá neðstu syllu til efstu. Þar dritar fugl á fugl ofan og fóðrar kalda stalla, breytir þeim í hægindi handa sér og sínum, í stofugímaldi fuglabjarganna.

Vík í Mýrdal og Reynisdranga sá ég fyrst af hafi þegar ég var pínkulítil, en ég man það mjög skýrt og gósenlandið allt, suðurströndina með eyjum úti fyrir sandi, fjöllum inni fyrir, grænni risasléttu og breiðum jökulbungum.

Reynisdrangar voru upphaflega tröllahjón á hesti með barn og kannski hund og urðu að steini, hundurinn líka, þegar dagur rann. Pabbi og mamma og ég á fyrra tilverustigi en hundurinn flækingur. Mér fannst það sniðugt fyrirkomulag að við steinafólkið skyldum geta endurfæðst með holdi og blóði og ég var dauðfegin að Sibbi bró skyldi ekki líka hafa verið þá.

Víst hefur þorpið valið sér fallegan stað, en það er varnarlaust fyrir sjó og landi þar sem það kúrir undir hömrum og fjöllum og alvörujökli með illvígri eldstöð.

Hún heitir Katla sagði mamma þar sem við stóðum úti á dekki, og enginn veit nákvæmlega hvar í jöklinum hún er. En þegar hún gýs þá flæðir yfir allt, með jökum á stærð við margra hæða hús, fólkið á fótum fjör að launa og byggðir leggjast af.

Enginn veit hvar hún er, ekki nákvæmlega hvar gígurinn er, hvar það er sem gosin þrykkja sér upp. Ógerlegt að staðsetja nákvæmlega, eins og gígana á eldfjallasvæðum sálna.

Það detta úr lofti dropar, ekki stórir, veður sem nýtist á vorin, fyrir grösin og trén, en er núna eins og útfararsálmur náttúrunnar að hausti, jurtirnar kvaddar, laufin á trjánum, lóa og kríur. Allt eins og blómstrið eina, upp vex á sléttri grund. Þær ættu að forða sér núna, lóur og kríur, meðan enn er lag, síðasta daginn í ágúst, áður en hausthretin dynja yfir. Og ég ætti að dóla mér í sömu átt og þær, sjóleiðina, stela öðrum hjólabátnum sem er parkerað við sjoppuna, aka honum niður að strönd með rjúkandi strompi, og leggja á djúpið.

Þegar við Edda vorum í haustorlofinu hjá Eriku og Begga föðurbróður í Vík gengum við niðrí flæðarmál, þræddum litlar leiðir kringum melgrónar sandþúfur og beljandinn í briminu skall á eyrum, meðan við forðuðum okkur undan hraðskreiðri öldu í votum sandi, á síðustu stundu áður en hún nær tánum. Það eru tólf ár síðan Edda lék sér móti öldunni, hljóp í fangið á mömmu sinni sem var þá góða mamma og sæta mamma, stakk nefinu í hálsakot, mamma kyssti bak við eyra, og svo var stelpuskottið tilbúið í slaginn aftur, hljóp út á eftir öldunni, flúði í ofboði undan henni, í mömmufang, safnaði kjarki, hljóp á nýjan leik til þess að elta ölduna í gljáandi blautum sandi, eins langt og hún þorði.

Til þess er maður, hugsaði ég þá, til þess er maður, að taka barnið sitt í fangið svo það geti safnað kjarki og yljað sér, stutta stund, áður en það hleypur út í heiminn, til þess er maður að vera opinn faðmur fyrir barn sem maður eignast og á eins lengi og lífið endist.

Erika stjanaði við okkur og kenndi okkur að föndra þýskt jólaskraut þótt það væri ekki nema september. Hún talaði tæpitungulaust við mig á sinni bjöguðu íslensku um það að ég hefði átt barn svona bráðung. Fólk var annars vant að forðast það umræðuefni sem betur fór, en allt getur Erika talað um án vandræðagangs, og á það sameiginlegt með Dýrfinnu. Um leið benti hún mér á það sem ég hafði heyrt sagt og þekkti sjálf dæmi um, að börn barna verða oft gæfufólk.

Erika og Þorbergur voru bæði hætt að vinna utan heimilis en höfðu gát á jarðskjálftamæli fyrir Raunvísindastofnun. Edda Sólveig var svo prúð að Erika óttaðist ekki um þetta óvenjulega stofustáss fyrir henni og kenndi henni að segja jarðskjálftamælir, með þýskum framburði að vísu.

Ég sendi henni myndina góðu sem ég tók af Eddu í melgrasinu, sömu mynd og hékk á vegg í eldhúsinu á Bollagötu, stækkuð í gylltum ramma, þangað til Edda tók hana fyrir ári og henti henni í gólfið svo glerið brotnaði. Myndin af Eddu tveggja ára í hvítri írskri peysu sem Heiður keypti úti, kaðlaprjónaðri peysu, með litlum leðurtölum. Ég á hana ennþá, í kassa merktum EDDUFÖT 0---4 ára, sem stendur í stafla í bílskúr Jens Kaaber á Laugarásvegi.

Myndin af Eddu milli melgrasskúfa á nýjum gallabuxum og margbrotið upp á skálmarnar, yfir gul og rauð stígvél sem sýnast of stór. Hún er berhöfðuð og greinilega að segja eitthvað, því munnurinn er opinn svo það skín í litlar beittar tennur. Henni gæti verið ögn kalt á klónum því hún er vettlingalaus og hefur lagt vinstri hönd yfir þá hægri. Á bak við hana er rekaviðarspýta sem liggur í flækju af skínandi grænum stráum og gróðri sem er orðinn appelsínugulur og brúnn. Koparrauðar krullurnar á stelpunni loga í sólskininu og litlu freknurnar eru margar og dökkar eftir sumarið. Hvernig sem allt veltist er þessi mynd til. Þannig var heimurinn eitt andartak um haust fyrir fleiri árum en mér finnst ég hafa lifað.

Mamman sem er ekki á myndinni er nýorðin átján. Óharðnaður unglingur sem átti að vera barni skjól, og það var skjól í henni. Krílið var öruggt og brosandi hjá litlu mömmunni sinni. Og það hefur víst verið Axel pabba að þakka eins og allt. Honum sem skýldi mömmunni þegar hún var lítil. Af skjóli fæðist skjól eins og skógurinn sannar.