Carry On Icelandic: Culture [selections] (2004)
Previous section
Fjölmiðlar - The Mass Media
Fjölmiðlar
Fjölmiðlar gegna stöðugt veigameira hlutverki í íslensku nútímasamfélagi. Þeir eiga að tryggja almenningi aðgang að fjölbreyttum upplýsingum og miðla þeim eftir ólíkum leiðum. Miklar breytingar urðu á vettvangi fjölmiðla á tuttugustu öldinni. Þeim hefur fjölgað og ljósvakamiðlar, símtæki og tölvutækni gegna stöðugt stærra hlutverki. Þá má reikna með að styttist í að þessir miðlar renni saman í einn miðil sem gæfi tækifæri til gagnvirkrar miðlunar.
Húsnæði Ríkisútvarpsins að Efstaleiti 1 í Reykjavík (The National Broadcaster is housed in this building at Efstaleiti 1 in Reykjavík).
Ríkisútvarp var stofnað 1930. Það náði fljótlega til flestra byggða landsins og útvarpstækjum fjölgaði ört. Framan af var aðeins útvarpað fjórar til sex stundir á sólarhring. Ríkisútvarpið er rekið af íslenska ríkinu og að því er umdeild skylduáskrift. Allir eigendur sjónvarpsviðtækja eru skyldaðir til að greiða Ríkisútvarpinu áskriftargjald. Gagnrýnendur skylduáskriftar telja það ranglátt gagnvart sjónvarpseigendum og öðrum einkareknum sjónvarpsstöðvum að áhorfendur skuli vera skyldaðir til að greiða áskrift að sjónvarpsstöð óháð því hvort horft sé eður ei. Málsvarar ríkisútvarpsins telja hins vegar að það gegni mikilvægu hlutverki fyrir landsmenn. Það sé útvarp allra landsmanna meðan útsendingar ýmissa annarra útvarpsstöðva nái ekki til alls landsins. Þetta sé mikilvægt m.a. með tilliti til miðlunar upplýsinga eins og aðvarana vegna náttúruhamfara. Þá telja málsvarar ríkisútvarpsins að menningarlegt gildi þess sé ekki síður mikilvægt.
Kvöldvaka við viðtækið
Segja má að ríkisútvarpið hafi tekið við hlutverki kvöldvökunnar að mörgu leyti. Í strjálbýlu bændasamfélagi fyrri alda styttu menn sér stundir við bóklestur, kveðskap og sagnaskemmtun á kvöldvökunni. Þar var einnig lesinn húslestur. Kvöldvakan var að vísu vinnutími en hún var ennfremur samverustund heimilisfólksins. Þar var lesið af bók fyrir heimilisfólkið, kveðnar rímur af bók eða eftir minni og rætt um það sem fram var flutt.
Ríkisútvarpið er enn mótað þessum hefðum. Auk frétta og margvíslegra þátta eru lesnar framhaldssögur, flutt kvæði, lesin morgunbæn og kvöldbæn, Passíusálmar Hallgríms Péturssonar eru lesnir á föstunni o.s.frv., en slíkt er arfur frá kvöldvökunni. Á fyrstu árum útvarpsins kom fólk jafnvel saman þar sem til var útvarp og settist við viðtækið og hlýddi á þulinn líkt og á kvöldvökunni áður.
Sjónvarp og íslensk menning
Sjónvarp hóf ekki útsendingar fyrr en 1966. Útsendingar þess voru takmarkaðar við kvöldin og eitt kvöld í viku, fimmtudagskvöld, var sjónvarpslaust. Með tilkomu sjónvarpsins fór að draga verulega úr því að fólk færi í heimsóknir hvert til annars eins og áður tíðkaðist. Þess í stað styttir fjölskyldan sér stundir fyrir framan sjónvarpið á síðkvöldum og skemmtir sér við efni hvaðanæva úr veröldinni eða setur myndbandsspólu í myndbandstækið, "vídeóspólu í vídeóið". Þykir mörgum sem heimur versnandi fari og íslenskri tungu og menningu standi ógn af því flóði erlends efnis og tískustrauma sem flæða yfir landsmenn á þessum alþjóðlegu tímum. Sjónvarpið eigi drjúgan skerf í því. Aðrir benda á að þrátt fyrir þetta hafi íslensk tunga aldrei verið sterkari en nú, fleiri tali hana en nokkru sinni fyrr. Fjölmargir útlendingar leggja nú stund á íslenskunám bæði á Íslandi og við erlenda háskóla.
Aðrir miðlar
Árið 1986 hóf fyrsta einkarekna sjónvarpsstöðin starfsemi sína en síðan hefur orðið fjölmiðlasprenging með fjölda einkarekinna stöðva. Þá er Netið mjög útbreitt meðal almennings í landinu.
Tvö stór dagblöð eru gefin út í Reykjavík. Þau teljast stórblöð ef miðað er við fólksfjölda. Annað þeirra, Morgunblaðið, er gefið út í 50.000-55.000 eintökum, 70-75 bls. að stærð og má gera ráð fyrir að það nái til svo til allra fjölskyldna í landinu.
En fólk getur einnig lesið fréttir og sótt sér upplýsingar af margvíslegu tagi með því að fara inn á einhvern fréttavefinn á Netinu.
The Mass Media
Mass communication plays an increasingly important role in contemporary Icelandic society. It is supposed to ensure universal access to all kinds of information and disseminate it in different ways. There have been enormous changes in the area of mass communication during the twentieth-century. It has increased in volume, with mass media, telecommunication, and computer technology performing increasingly important roles. Further, one can expect that before long these forms of communication will run together in a single media form, one which will hold out the possibility of an interactive media system.
The Icelandic National Broadcasting Service (Ríkisútvarp) was established in 1930. It quickly reached out to most of the districts in the country and radios multiplied rapidly. To begin with, there were only four to six hours of broadcast time per twenty-four hour cycle. The Broadcasting Service is operated by the Icelandic government and, as such, entails a controversial compulsory subscription. Anyone that owns a television screen is forced to pay this subscription. Critics to the subscription have said that unfair to both owners of television screens and privately run television stations that viewers are forced to be a subscriper to the National Broadcaster. On the other hand, defenders of the National Broadcaster believe that it performs an important service for Icelanders. It is the radio for all the people; broadcasts by various other radio stations do not reach every part of the country. Amongst other things, this is important in providing information, such as warnings of natural disasters. The advocates for the National Broadcaster also believe that its cultural value is no less important.
Evening Entertainment by the Radio
One may say that in many ways the National Broadcaster has taken over the role of providing evening entertainment. For centuries, people in rural societies passed time by reading, composing poetry, and telling stories out loud when the time came for evening entertainment. Family prayers were also read out. As a matter of fact, the evening entertainment was a time of activity, and furthermore a time for the people of the household to be together. Books were read out for the household, ballad songs were recited from collections or memory, and people talked about different matters which came up.
The National Broadcaster is still formed in a way which reflects this structure. As well as news and various programs, story series are read out, poems are recited, morning and evening prayers are read, Hallgrímur Pétursson's Passíusálmar are read during the fast and so on, much in the way of old evening entertainments. In the first years of radio, people even gathered around the radio and sat by it, listening to the announcer just as they would during the evening entertainment of old.
Television and Icelandic Culture
Television broadcasts did not begin until 1966. The broadcast was limited to evenings and one night per week, Thursday night, was television free. With the arrival of television, a considerable decline in people's old habit of calling in on one another began. In its place, the family passes time in front of the television in the evenings and entertains itself with the content which comes from all over the world. Or they put a cassette into the video machine, "vídeóspólu í vídeóið" as it goes in Icelandic slang. Many feel that the world is becoming a worse place and think that Icelandic language and culture are threatened by the wave of foreign material and fashions flooding people in the era of globalization. Television makes a considerable contribution to this. Others point out that, in spite of this, the Icelandic language has never been stronger than it is now. More people talk Icelandic today than ever before and many foreigners are now undertaking studies in Icelandic both in Iceland and at universities abroad.
Other Media
In 1986, the first privately run television station commenced operations, and since then there has been a growth in media outlets, including many privately run stations. Also, there is widespread general access to the internet in Iceland.
There a two large daily newspapers published in Reykjavík (given the size of the population, they are considered large papers). One of them, Morgunblaðið, has a print run of 50,000 - 55,000 copies, is 70 - 75 pages in size, and one might say that it reaches every family in the country.
But people can also read the news and look for information of all kinds by accessing a news provider on the internet.
Top of Page
Content, including images, © Stofnun Sigurður Nordals, 2004. Used with permission.
TEI markup © Board of Regents of the University of Wisconsin System, 2004. All rights reserved.
Those interested in using these texts for any purpose not covered under Fair Use must seek the permission of Stofnun Sigurður Nordals and the University of Wisconsin-Madison Libraries.