[Chapter 11]

Nú er þar til at taka at Ketill raumr varð illa við málalyktir þeira Þorgríms prúða. Tók hann mjök fast at eldask ok þótti eigi hoegt til atgerða. Synir hans Gunnlaugr ok Sigurðr váru hraustir menn, en Ingibjörg dóttir hans var allra kvenna vænst ok bezt at sér. Maðr hét Hákon. Hann var víkverskr at ætt ok ríkr; hann var ofrkappsmaðr mikill. Hann byrjaði ferð sína til Ketils í Raumaríki ok bað Ingibjargar dóttur hans, en hann svaraði því ok mælti: "Ek mun gipta þér dóttur mína með því skilyrði at þú skalt fara til Íslands ok drepa Þorgrím prúða ok foera mér höfuð hans." Hákon kvað sér ekki þykkja þat mikils vert ok keyptu þeir þessu. It sama sumar fór Hákon til Íslands; hann kom skipi sínu í Fróðárós. Þeir Fossverjar kómu til skips fyrst Jökull ok Einarr. Tók stýrimaðr vel við þeim ok spurði þá margs. Þeir váru léttir í máli ok á tiðindum. Spurði hann þá at Þorgrími prúða. Þeir sögðu hann búa á Ingjaldshóli ok vera inn mesta virðingamann ok höfðingja, en sögðu hvergi betri hýbýli en hjá föður sínum ok móður ok sér. "Eigum vit systur svá fríða ok kurteisa at eigi mun finnask hennar líki; viljum vér bjóða þér þangat til vistar. Skulum vér gera hvárt þér þykkir ljúfara, at gipta þér systur okkar elligar at þú takir hana frillutaki." Stýrimanni þótti þetta fýsiligt vera; kvaðzk þangat mundi fara. Sagði þeim þá hvert erendi hann hafi til Íslands. Þótti þeim þat vel vera, ok bundusk nú allir í þessum ráðum. Nökkuru síðar fór stýrimaðr heim til Foss, ok var þat fjarri skapi Hólmkels bónda, en þó urðu þeir broeðr at ráða með atgangi móður sinnar. Skjótt kom stýrimaðr sér í kærleika við Þorbjörgu ok gaf henni marga góða gripi. Þat var einn tíma at Hákon talaði við þau moeðgin; spurði hann hvar mey sú fagra væri sem Jökull hefði sagt sér frá. Þau sögðu at hon væri á fóstri at Ingjaldshóli. Hákon bað at hon skyldi heim koma: "Vilda ek sjá hana, svá mikit sem sagt er frá henni. Treysti ek þess at þit moeðgin setið í stilli, svá ek fái hennar vilja sakir várrar vináttu." Litlu síðar kom Þorbjörg at máli við Hólmkel bónda. "Þat vil ek," segir hon, "at Ketilríðr fari heim til mín." "Hitt þykki mér," segir bóndi, "at hon sé þar kyrr sem hon er komin." "Eigi skal svá vera," segir hon, "skal ek fyrr láta soekja hana sjálf en hon sé þar lengr ok fái þvílíkt orð af Víglundi sem á horfisk. Vil ek fyrr láta soekja hana ok gipta hana Hákoni, því þat lízk mér soemdarráð." Skilja þau tal sitt. Þykisk nú Hólmkell vita at Þorbjörg muni láta soekja Ketilríði; vildi hann þat heldr gera en aðrir. Ríðr hann þá til Ingjaldshóls; var honum þar vel fagnat, sem ván var. En þegar Hólmkell var kominn, gengr Víglundr á fund Ketilríðar ok mælti svá: "Hér er kominn faðir þinn," segir Víglundr, "þykkjumsk ek vita at hann muni soekja þik." "Hann mun því ráða," segir hon. "En þat vilda ek, Ketilrídr, at þú myndir orð ok einkamál okkar, því ek veit þat ek verð þér aldri afhuga." Ketilrídr mælti ok grét: "Fyrir löngu þóttumsk ek vita at vit mundum ekki njótask mega. Þoetti mér nú betra at vit hefðim hér færa um talat, en ekki er víst at ek unna þér minna en þú mér, þó ek tala hér færa um. En ek sé at þetta er ráð móður minnar. Hefi ek reynt litla ást af henni langan tíma, ok er líkast at farnar sé gleðistundir okkrar flestar allar ef hon skal ráða, ok skylda ek vel við una ef ek vissa þér gengi vel, því annathvárt munum vit aldri njótask ella þar munu koma til ráð föður míns, en þó á hann við þungt at etja þar sem eru móðir mín ok broeðr, því þau vilja allt í móti mínum vilja gera, en láttu sem sízt á þér finna." Síðan gengr Víglundr at henni ok kyssti hana. Var þat auðfundit á þeim báðum at þeim þótti mikit fyrir at skiljask at því sinni. Þá kvað Víglundr vísu:

Öngri skal ek svá ungri
unna *silki-Gunni
enn, svá at ýtar finni,
annarri en þér, svanni.
Fríð, mun þú orð ok eiða,
ár þá er fyrr váru,
Hlökk, þó at spretti sprakkann
spilli vár í milli.

Ketilríðr gekk þá inn í boeinn. Hitti hon þá föður sinn; sagði hann þá at hon skyldi fara heim með honum. Ketilríðr kvað hann ráða skyldi, "en gott þykki mér hér." "Veit ek þat," sagði Hólmkell, "en þó verðr nú svá at vera." Öllum þótti þat mikit at skiljask við Ketilríði, því hon var hugþekk hverjum manni. Ríða þau feðgin þá heim til Foss. En er Ketilríðr kom heim, varð stýrimaðr allfeginn. Þorbjörg skipaði Ketilríði at þjóna stýrimanni, en hon vildi þat með öngu móti gera. Sagði hon allt saman þetta föður sínum með gráti, en hann sagði: "Þú skalt ekki Hákoni þjóna útan þú vilir, ok þat eina þjóna er þér ljúfast þykkir, ok vertu hjá mér jafnan bæði nætr ok daga." Hon kvaðzk þat gjarnan vilja. Fór nú svá fram nökkura stund; náði Hákon þá öngu viðtali við hana. Nú eru teknir upp knáttleikar at Æsutjörn, ok gengu Fossverjar fyrir gleðinni. Ok inn fyrsta dag er menn kómu heim frá gleðileikunum, spurði Ketilríðr hvárt þar hefði nökkurir verit frá Ingjaldshóli. Henni var sagt at allir þeir feðgar hefði þar verit ok svá Ólöf ok Helga. Ketilríðr bað þá föður sinn at fara til leiksins annan dag, en hann játaði því. Fóru þau öll um daginn ok varð gleði góð. Koma þeir Þorgrímssynir seint heim. Ekki kom fleira frá Ingjaldshóli en þeir broeðr. Þeir ganga ofan á brekkuna þar sem konurnar sitja. Ketilríðr stendr þá upp í móti þeim ok fagnar þeim harðla vel. Víglundr setzk niðr hjá henni ok báðir þeir broeðr á sína hönd hvárr Ketilríðar. Gerði hon sér jafnkært við þá báða at yfirsýn. Ketilríðr horfði jafnan á Víglund ok mælti: "Nú mun ek lengja nafn þitt ok kalla þik Víglund inn væna. Sá er hér hringr er ek vil gefa þér í nafnfesti er faðir minn gaf mér í tannfé." Hann tók við hringnum ok dró á hönd sér, en hann gaf henni á móti hringinn Haraldsnaut, því faðir hans hafði gefit honum hann. Varð þeim nú drjúghjalat, ok sá þeir Fossverjar þetta ok fannsk mikit um. Fóru nú hvártveggju heim. Um kveldit kom Hákon at máli við Þorbjörgu ok spyrr hana því hon léti dóttur sína fara til mannfunda með slika skapsmuni sem hon hefði, ok bað hana þat eigi gera. Hon játar því. Talaði húsfreyja þá við Hólmkel at hann skyldi láta dóttur sína heima sitja, ok þat gerði hann. En Ketilríðr varð við þetta óglöð. Faðir hennar kvaðzk heima skyldi vera hjá henni ef hon yndi betr við. Hon kvaðzk þat gjarnan vilja. Fóru menn þá til leika sem áðr. Váru þá sínu megin hvárir at leik Þorgrimssynir ok Fossverjar. Þat var einn tíma at Víglundr sló út knöttinn fyrir Jökli. Jökull reiddisk þá ok tók knöttinn er hann náði ok setti framan í andlit Víglundí svá ofan hljópu báðar brýrnar. Trausti risti af skyrtu sinni ok batt um brýrnar á bróður sínum. En þá þat var gert váru Fossverjar heim farnir. Þeir broeðr fóru þá heim. En er þeir komu heim, sat bóndi á palli ok mælti: "Heil þit bæði systkin." "Hvárn okkar kvenkynnir þú?" segir Trausti. "Mér þykkir," sagði Þorgrímr, "sem þat muni kona sem faldinn hefir." "Eigi em ek kona," segir Víglundr, "en verða má at lítt sé af brugðit." "Því hefndir þú ekki á Jökli," sagði Þorgrímr, "er hann barði þik?" "Farnir váru þeir," sagði Trausti, "þá ek hafði bundit um andlit Víglundar." Fell þetta nú niðr. Annan dag fóru þeir broeðr; váru nú hvártveggju at leiknum. Þá minnst var ván, slær Víglundr knettinum fram í brýnn Jökli. Jökull ætlaði þá at slá með knattdrepunni Víglund. Víglundr hljóp undir höggit ok foerði hann niðr við klakann svá hart at hann lá í óviti. Váru þeir þá skildir ok fóru heim hvártveggi. Eigi var Jökull sjálfbirgr heim, ok var hann borinn í fjórum skautum ok batnar honum bráðliga. Váru þá leikar at Fossi. Búask þeir Þorgrímssynir til leika, ok latti bóndi þat mjök ok kvaðzk ætla at vandræði mundi af standa. Þeir fóru eigi at síðr. En er þeir kómu í stofu at Fossi, var tekit til leika. Alskipuð var stofan. Víglundr gekk innar at pallinum þar sem bóndi sat ok Ketilríðr dóttir hans. Hon fagnar vel Víglundi. Víglundr tók hana ór sætinu ok settisk niðr ok setti hana á kné sér. En er bóndi sá þat, þokaði hann sem manns mun ok lét hana setjask niðr í millum þeira. Tóku þau nú tal milli sín. Þá lét bóndi fá þeim tafl, ok tefldu um daginn. Illa gafsk Hákoni at þessu ok þeim Þorbjörgu. Opt hafði Hákon orðum á þessum vetri at Holmkell skyldi gipta honum dóttur sína Ketilríði, en bóndi vildi honum öngvan kost á gera. Líðr nú á daginn þar til þeir broeðr búask heim. En er þeir váru búnir ok út komnir á hlað, var Ketilríðr þar fyrir ok sagði at hon vildi at þeir broeðr foeri eigi heim um kveldit, "sakir þess at ek veit at þeir broeðr mínir sitja í vegi fyrir ykkr." Víglundr kvaðzk fara skyldu eigi at síðr, ok svá gerðu þeir. Sína öxi bitrliga hafði hvárr þeira broeðra í hendi. En er þeir koma at stakkgarði einum, sá þeir at þar váru Fossverjar fyrir. Þeir váru tólf saman. Þá mælti Jökull: "Þat er vel, Víglundr, at vit höfum hér fundisk. Skal nú launa þér fallit ok knatthöggit." "Ek kann eigi at lasta þat," sagði Víglundr. Soekja þeir at þeim broeðrum, en þeir vörðusk vel. Eigi var langt áðr en Víglundr hjó mann til bana ok annan til. Þá hafði Trausti drepit inn þriðja. Þá mælti Jökull: "Nú skulum vér frá hverfa at sinni ok snúa öllum sökum á hendr þeim broeðrum." Ok þat gerðu þeir. Fóru nú hvártveggi heim. Sagði Jökull þá föður sínum at þeir Víglundr ok Trausti hefði drepit þrjá heimamenn hans, "en vér vildum ekki at þeira hlut gera, fyrr en vér fyndum þik." Hólmkell varð reiðr mjök við sögu þessa. En er Jökull fann þetta, þá eggjaði hann Hákon at biðja Ketilríðar, ok svá gerði hann. Ok með áeggjan Þorbjargar ok fulltingi þeira broeðra, þá gipti Hólmkell dóttur sína Ketilríði Hákoni stýrimanni, ok lagði Ketilríðr aldri jáyrði þar til. Ætlaði Hákon at staðfestask hér á Íslandi, því hann sá at hann kom ekki fram sínum vilja at drepa Þorgrím prúða. Spurðisk þetta til Ingjaldshóls; brá Víglundi mjök við þetta. En þegar Hólmkell spurði it sanna um fyrirsát þeira Fossverja þá þóttisk hann hafa ofgert er hann hafði gipt Hákoni dóttur sína. Soekja þeir Þorgrímssynir leika til Foss. Kom Víglundr enn at máli við Ketilríði ok gaf henni nökkura skuld um at hon var gipt Hákoni. En um kveldit er þeir bjuggusk heim at fara, var Hákon horfinn ok þeir broeðr báðir ok margir menn aðrir með þeim. Bóndinn talaði þá við Víglund: "Þat vilda ek at þú foerir eigi heim í kveld, því mér þykkir eigi trúligt um ferð þeira broeðra." Víglundr kvaðzk fara mundu eigi at síðr sem hann hefði ætlat. En er hann kom út fyrir dyrr, var Ketilríðr þar fyrir ok bað Víglund aðra leið at fara en þeir fóru heiman. Víglundr sagði: "Ekki mun ek um stórt gera fyrir þín orð," ok kvað vísu:

Trúði málþings meiðir,
marglóðar, þér, tróða;
hugða ek sízt, at hefði
huglestir þik festa;
ekki tjáðu eiðar
oss eða margir kossar;
seint er kvenna geð kanna;
kona sleit við mik heitinn.

"Eigi þykkjumsk ek þat gert hafa," sagði Ketilríðr, "ok vilda ek þú foerir hvergi." "Eigi skal þat vera," segir Víglundr, "er mér meiri gleði vit Hákon reynum með okkr en sjái þat hann spenni þik," ok kvað vísu:

Þola mun ek eld, sem annarr
þat eggviðr á mik leggr,
ráð eru þunglig, Þrúðar
þann sem maðr eða annarr;
hinn þykki mér meiri,
ef mannbrennir þik spennir
rennir axlarmeiðum,
annarr en ek þik, svanni.

Síðan fóru þeir broeðr veg sinn allt þar til þeir kómu at þeim sama stakkgarði sem þeir höfðu næst fundisk. Þeir váru þar fyrir Fossverjar með tólf *mönnum. Þeir Þorgrímssynir kómusk upp á heyit er í garðinum stóð svá hinir urðu ekki varir við fyrr en þeir höfðu dregit upp mikit klakatorf. En er þeir sá þá Þorgrímssyni, hljópu þeir þegar upp ok sóttu at þeim. Varð þar inn harðasti bardagi með þeim. Þóttusk þeir Fossverjar sjá at þeir mundu seint geta sótta þá á meðan þeir váru á heyinu. Þá mælti Jökull: "Þat er nú ráð, Víglundr, at horfa ekki undan. Höfum vér þat fyrir satt at þú munir ekki fullroskinn karlmaðr vera ef þú ferr eigi ofan af heyinu ok berjumsk til þrautar." En við eggjunarorð þessi stökk Víglundr ofan af heyinu ok Trausti bróðir hans. Varð þá hörð svipan. Fellu þá menn Hákonar svá ekki stóðu nema þrír eptir Hákon, Jökull ok Einarr, ok allir förunautar þeira dauðir nema tveir, ok váru þeir óvígir. Jökull mælti: "Nú skal með prýði at vinna. Þeir skulu berjask Trausti ok Einarr, Víglundr ok Hákon, en ek skal sitja ok horfa á." Trausti var þá bæði sárr ok móðr. Börðusk þeir Trausti ok Einarr þar til báðir váru fallnir. Þá tóku þeir til at berjask Víglundr ok Hákon, ok var Víglundr ákafliga móðr en ekki sárr. Þessi sókn var bæði hörð ok löng, því Hákon var inn mesti garpr, en Víglundr bæði sterkr ok vápnfimr. En svá lýkr þeira viðskiptum at Hákon liggr dauðr, en Víglundr bæði móðr ok sárr. Jökull sprettr þá upp. Hann var hvárki móðr né sárr. Hann snýr þá á móti Víglundi ok tóku þeir þá til at berjask, ok gengr þat lengi dags at ekki mátti í milli sjá hvárr sigrask mundi. Þá þóttisk Víglundr sjá at honum mundi ekki tjá at berjask til þrautar við Jökull sakir sára ok moeði. Kastar hann þá upp skildinum ok öxinni, því hann var jafnfimr á báðum höndum, ok hendi þá vinstri hendi öxina, en hoegri skjöldinn. Við því gat Jökull ekki sét ok hjó Víglundr af honum höndina hoegri í olbogabót. Þá leitaði Jökull undan, en Víglundr gat ekki eptir farit. Hann greip þá upp spjót eitt, því mörg lágu hjá honum, ok skaut eptir Jökli. Spjótit kom í milli herða honum ok flaug út um brjóstit. Fell hann þá dauðr niðr. Þetta sá þeir tveir menn sem eptir lifðu af þeim Fossmönnum. Þá hljópu þeir á bak ok riðu heim til Foss, kómu í stofu. Sat bóndi á palli ok dóttir hans, en húsfreyja til vinstri handar. Þeir sögðu þá tíðindin at Hákon væri fallinn ok Jökull ok Einar ok sjau menn með þeim. Svá væri fallnir báðir Þorgrímssynir. En er Ketilrídr heyrði þetta, fell hon í óvit. En er hon vítkaðisk, mælti Þorbjörg móðir hennar: "Nú sýnir þú lauslæti þitt ok hverja ást er þú hefir haft á Víglundi. Er nú vel at þit skilduð." Hólmkell mælti: "Því skal ætla þat sem verr gegnir? Unni Ketilríðr svá mikit broeðrum sínum at eigi var óvíst at henni brygði nökkut við er hon frétti fall þeira." "Vera má," sagði Þorbjörg, "en eigi ætla ek þat. Þarf eigi lengr hér um at tala, er nú mál at safna mönnum ok hefna sem grimmligast þeira broeðra ok fara til Ingjaldshóls ok brenna Þorgrím inni." "Mun þat nökkut vel ráðit?" sagði bóndi. "Þykkir mér sem sé hann saklauss. Sé ek eigi at Þorgrímssynir mætti meira fyrirfara en lifinu. Lá þeim þat fyrir at verja hendr sínar ok líf meðan þeir máttu."