Magnús Grímsson, 1825-1860; Jón Árnason, 1819-1888 / Íslenzk æfintyri (1852)
Previous section
[p. 63]
13. Messu-diktur,
sem nokkrir eigna Hallgrími presti Péturssyni.
Eðlamaður einn var sá
áður á tíð, sem hermi ég frá,
sínum garði sat hann á,
sæll í mesta gildi.
Velgengnin var honum hjá:
hafði vildi, hafði allt hvað vildi.
áður á tíð, sem hermi ég frá,
sínum garði sat hann á,
sæll í mesta gildi.
Velgengnin var honum hjá:
hafði vildi, hafði allt hvað vildi.
Velgengnin að villti hann,
sem verða oft þeim ríka kann;
forsugur sá fjáði mann
fáum gott af tærði.
Lystisemin han leiddi í bann;
af lukku stærði, af lukkunni sig stærði.
sem verða oft þeim ríka kann;
forsugur sá fjáði mann
fáum gott af tærði.
Lystisemin han leiddi í bann;
af lukku stærði, af lukkunni sig stærði.
Fór honum sem fleirum þeim,
sem festa sig við þennan heim:
varla varð af sælum seim
saddur hér á láði;
hripsaði með höndum tveim
hverju náði, hverju sem hann náði.
sem festa sig við þennan heim:
varla varð af sælum seim
saddur hér á láði;
hripsaði með höndum tveim
hverju náði, hverju sem hann náði.
En því meir sem aflað fékk,
ágirnd vóx í stoltum rekk;
með Mammon klæddi hann maðka-sekk,
mjög plægjandi þegna.
Til sinnar kirkju sjaldan gekk
sálar vegna, sálar gagnsins vegna.
ágirnd vóx í stoltum rekk;
með Mammon klæddi hann maðka-sekk,
mjög plægjandi þegna.
Til sinnar kirkju sjaldan gekk
sálar vegna, sálar gagnsins vegna.
Þá sjaldan að það til bar,
þessi gekk til kirkjunnar,
hverjum seinna hann kom þar,
hvergi skemur tafði.
[p. 64] Beið hann aldrei blessunar;
við borð sitt hafði, við borð sitt hugann hafði.
þessi gekk til kirkjunnar,
hverjum seinna hann kom þar,
hvergi skemur tafði.
[p. 64] Beið hann aldrei blessunar;
við borð sitt hafði, við borð sitt hugann hafði.
Um miðnættis eina stund,
er hann var í föstum blund,
engill guðs kom á hans fund
með ásján furðu skæra.
Ótta sló yfir auðar lund,
ei sig hræra, ei sig þorði hræra.
er hann var í föstum blund,
engill guðs kom á hans fund
með ásján furðu skæra.
Ótta sló yfir auðar lund,
ei sig hræra, ei sig þorði hræra.
Signaður engill sagði þá:
"sendur er ég guði frá,
"vissa að segja þér sannleiks spá
"synda fyrir þín lýti:
"bölvaða muntu framför fá,
"og fara í víti, fara í heljar víti".
"sendur er ég guði frá,
"vissa að segja þér sannleiks spá
"synda fyrir þín lýti:
"bölvaða muntu framför fá,
"og fara í víti, fara í heljar víti".
Sveif þá ógn á sofandi þegn,
sem hann væri lagður í gegn,
ofbauð honum hin illa fregn
öllum fram úr máta.
Hvarf þá frá honum mannlegt megn;
maðurinn gráta, maðurinn tók að gráta.
sem hann væri lagður í gegn,
ofbauð honum hin illa fregn
öllum fram úr máta.
Hvarf þá frá honum mannlegt megn;
maðurinn gráta, maðurinn tók að gráta.
Svo leist honum engil á,
sem eldur gengi hans munni frá.
Hér við mannsins huga brá,
svo hjartað sárt nam kvíða,
sem döpur sál í djöfla krá
við dauðann stríða, við dauðann ætti að stríða.
sem eldur gengi hans munni frá.
Hér við mannsins huga brá,
svo hjartað sárt nam kvíða,
sem döpur sál í djöfla krá
við dauðann stríða, við dauðann ætti að stríða.
Hugann þó upp herða vann,
og horfði beint á Legátann.
"Seg mér, herra", sagði hann,
"syndir hverjar valda,
[p. 65] "ef hneppast á ég í heljar bann"?
Hvers að gjalda, hvers á ég að gjalda"?
og horfði beint á Legátann.
"Seg mér, herra", sagði hann,
"syndir hverjar valda,
[p. 65] "ef hneppast á ég í heljar bann"?
Hvers að gjalda, hvers á ég að gjalda"?
Engill segir: "Ofdirfð þín
"olli fyrirbúinni pín;
"þín gráðug ofdrykkja gerir þig svín
"með göldum ofmetnaði.
"En þurftugur kvelst í sorgum sín;
"sálar skaði, sálar það er þinn skaði.
"olli fyrirbúinni pín;
"þín gráðug ofdrykkja gerir þig svín
"með göldum ofmetnaði.
"En þurftugur kvelst í sorgum sín;
"sálar skaði, sálar það er þinn skaði.
"En eitt er þitt þó vammið vest,
"er veldur þinni glötun mest;
"orð drottins ei aðhyllest
"og ert þess foraktari;
"þú hafnar kirkju og hér með prest
"og helgu altari, helgu guðs altari".
"er veldur þinni glötun mest;
"orð drottins ei aðhyllest
"og ert þess foraktari;
"þú hafnar kirkju og hér með prest
"og helgu altari, helgu guðs altari".
Sorgum sleginn syndarinn
svo þá gerir í annað sinn
inna til við engilinn:
"Er mér sýndur voði?
"segðu mér nú sannleikinn,
"sendiboði, sendi - helgur - boði!
svo þá gerir í annað sinn
inna til við engilinn:
"Er mér sýndur voði?
"segðu mér nú sannleikinn,
"sendiboði, sendi - helgur - boði!
"Er þá bótin ei við nein,
"að ég megi þetta kvein
"nú umflýja' í nokkri grein
"og náð hjá guði finna?
"Himnabúi, ei hug minn leyn
"huggun þinna, huggun orða þinna"!
"að ég megi þetta kvein
"nú umflýja' í nokkri grein
"og náð hjá guði finna?
"Himnabúi, ei hug minn leyn
"huggun þinna, huggun orða þinna"!
Engill segir: "Ein er bót
"öllu þínu böli á mót,
"ef hvorki sparar þú hönd né fót
"hér í lífi þessu,
[p. 66] "og hlýðir vel af hjartans rót
"hverri messu, hverri einni messu.
"öllu þínu böli á mót,
"ef hvorki sparar þú hönd né fót
"hér í lífi þessu,
[p. 66] "og hlýðir vel af hjartans rót
"hverri messu, hverri einni messu.
"En bráður sálar bani þinn er,
"ef blessan prests á mis við fer;
"og ef svoddan skömm þig sker,
"að skaparann biðjir þú eigi,
"bölvan ein þá býr með Þér;
"á breiðum vegi, á breiðum gár þú vegi".
"ef blessan prests á mis við fer;
"og ef svoddan skömm þig sker,
"að skaparann biðjir þú eigi,
"bölvan ein þá býr með Þér;
"á breiðum vegi, á breiðum gár þú vegi".
Helgur engill honum í frá
hvarf þá eftir vitran þá.
Maðurinn líka blundi brá,
bljúgur í geði sínu.
Hugsar eftir harðri spá,
hrelldur pínu, hrelldur kveið við pínu.
hvarf þá eftir vitran þá.
Maðurinn líka blundi brá,
bljúgur í geði sínu.
Hugsar eftir harðri spá,
hrelldur pínu, hrelldur kveið við pínu.
Talar hann þá við sjálfan sig:
"Sál mín, þú mátt vakta þig!
"hótan guðs er hastarlig;
"hvað skal mig til *stoða?
"Sjá þykist ég sjálfan mig,
"sáran voða, sáran kominn í voða.
"Sál mín, þú mátt vakta þig!
"hótan guðs er hastarlig;
"hvað skal mig til *stoða?
"Sjá þykist ég sjálfan mig,
"sáran voða, sáran kominn í voða.
"Seint hef ég að góðu gáð,
"guði sé lof fyrir sína náð;
"von er, að nauðsyn verði bráð
"víst mér betur að hegða.
"Eg skal hafa engils ráð,
"og aldrei bregða, aldrei af því bregða".
"guði sé lof fyrir sína náð;
"von er, að nauðsyn verði bráð
"víst mér betur að hegða.
"Eg skal hafa engils ráð,
"og aldrei bregða, aldrei af því bregða".
Síðan breytti sínum hag,
svo sem stendur í mínum brag.
Herrans sérhvern helgan dag
hann hafði í stærsta gildi;
[p. 67] mjúksinnaður með það lag,
messu vildi, messu hlýða vildi.
svo sem stendur í mínum brag.
Herrans sérhvern helgan dag
hann hafði í stærsta gildi;
[p. 67] mjúksinnaður með það lag,
messu vildi, messu hlýða vildi.
Hlaut síðan þær heillir hann,
hafði það í ábatann:
sannhelgur var sæmdarmann
með siðugum anda fróðum.
Náð hjá guði' og fólki fann,
frægur af góðum, frægur af verkum góðum.
hafði það í ábatann:
sannhelgur var sæmdarmann
með siðugum anda fróðum.
Náð hjá guði' og fólki fann,
frægur af góðum, frægur af verkum góðum.
Þegar í sóma senn til sanns
svo stóð hagur eðlamanns,
féll það böl til högum hans
á helgum degi einum:
hann meinti að koma til messu ranns
meður sveinum, meður sínum sveinum.
svo stóð hagur eðlamanns,
féll það böl til högum hans
á helgum degi einum:
hann meinti að koma til messu ranns
meður sveinum, meður sínum sveinum.
Á hann þungur svefn þá sé,
síðarla mjög vaknaðe
upp þó stóð með andvarpe
í áforminu sig hreysti.
Sínum blakk á bak þá sté,
brátt og þeysti, brátt til kirkju þeysti.
síðarla mjög vaknaðe
upp þó stóð með andvarpe
í áforminu sig hreysti.
Sínum blakk á bak þá sté,
brátt og þeysti, brátt til kirkju þeysti.
Hófa dýri hleypti á skeið
hann, og ákaflega reið.
Mætti honum maður á leið,
sá messulokin sagði.
Ótta sló yfir örva meið
ótt að bragði, ótt að skjótu bragði.
hann, og ákaflega reið.
Mætti honum maður á leið,
sá messulokin sagði.
Ótta sló yfir örva meið
ótt að bragði, ótt að skjótu bragði.
Hann blés við þungt og barmaði sér:
"Blíður drottin hjálpi mér;
"nú fór meir en vilda ég ver,
"vei mér aumum manni"!
[p. 68] Hinn nam annsa: "Hvað er þér?
"Hermdu sanni, herm þú hér með sanni".
"Blíður drottin hjálpi mér;
"nú fór meir en vilda ég ver,
"vei mér aumum manni"!
[p. 68] Hinn nam annsa: "Hvað er þér?
"Hermdu sanni, herm þú hér með sanni".
"Er mér", sagði hann, "angur og ve,
"að ekki náði ég messunne;
"hjartans af því harmkvæle
"ég hef í brjósti mínu.
"Mildur drottinn miskune!
"mér frá pínu, mér bjargi frá pínu"!
"að ekki náði ég messunne;
"hjartans af því harmkvæle
"ég hef í brjósti mínu.
"Mildur drottinn miskune!
"mér frá pínu, mér bjargi frá pínu"!
Sá, sem kirkju kominn var frá,
í kampinn tók að brosa þá.
"Vit hef ég", sagði' hann, "ekki á,
"því aumlega svo vilt láta.
"Mér þykir þú eftir þessu sjá
"þurfa í máta, þurfa í öngvan máta".
í kampinn tók að brosa þá.
"Vit hef ég", sagði' hann, "ekki á,
"því aumlega svo vilt láta.
"Mér þykir þú eftir þessu sjá
"þurfa í máta, þurfa í öngvan máta".
"Hér fyrir máttu", hugsast mér,
"hyggilega láta þér
"þú hefur nóg í heimi hér,
"holds velgengni og prýði,
"í messu ekki matur er,
"menn þó hlýði, menn þó henni hlýði".
"hyggilega láta þér
"þú hefur nóg í heimi hér,
"holds velgengni og prýði,
"í messu ekki matur er,
"menn þó hlýði, menn þó henni hlýði".
Eðlamaður með angur og þjóst
ákaflega sér barði á brjóst:
"harla seint ég heiman bjóst.
"Hvað skal mér til ráða?
"Aumlega tíðin undan dróst,
"ekki náða, ekki messu ég náða"!
ákaflega sér barði á brjóst:
"harla seint ég heiman bjóst.
"Hvað skal mér til ráða?
"Aumlega tíðin undan dróst,
"ekki náða, ekki messu ég náða"!
Hann nam annsa, er hryggðir bar:
"Heyrðirðu upphaf messunnar"?
"Já", hann kvað, "ég við það var,
"þó varla við eyrun setti".
[p. 69] "Beiðstu líka blessunar"?
hinn bljúgi frétti, hinn bljúgi eftir frétti.
"Heyrðirðu upphaf messunnar"?
"Já", hann kvað, "ég við það var,
"þó varla við eyrun setti".
[p. 69] "Beiðstu líka blessunar"?
hinn bljúgi frétti, hinn bljúgi eftir frétti.
"Til samlætis við söfnuðinn,
"fyrir siðasakir", mælti hinn,
"allt fram undir útganginn
"ég þar kaldur slímdi:
"þá seinasti var sálmurinn
"sunginn, rýmdi, sunginn, ég þá rýmdi".
"fyrir siðasakir", mælti hinn,
"allt fram undir útganginn
"ég þar kaldur slímdi:
"þá seinasti var sálmurinn
"sunginn, rýmdi, sunginn, ég þá rýmdi".
Eðlamaður annsa vann:
"Inntu mér það nú fyrir sann:
"hvort brá þér ei vel við boðskap þann,
"þá blessaður vart af presti"?
Annsaði hinn: "Ég ei það fann.
"Aumt það nesti, aumt virtist mér það nesti".
"Inntu mér það nú fyrir sann:
"hvort brá þér ei vel við boðskap þann,
"þá blessaður vart af presti"?
Annsaði hinn: "Ég ei það fann.
"Aumt það nesti, aumt virtist mér það nesti".
Eðlamaður enn þá tér:
"Ég spyr, viltu selja mér
"helgan þá, sem hlotnaðist þér
"herrans undir messu?
"Minn gangvara í móti ber
"meður sessu, með reiðskap og sessu.*"
"Ég spyr, viltu selja mér
"helgan þá, sem hlotnaðist þér
"herrans undir messu?
"Minn gangvara í móti ber
"meður sessu, með reiðskap og sessu.*"
Sá, sem kom af kirkju - stig,
kunni að annsa svo fyrir sig:
"Góður maður, gabba' ei mig!
"ég get þess ei til vona,
"að gersemi þín svo gervilig
"gefir svona, gefir í burtu svona.
kunni að annsa svo fyrir sig:
"Góður maður, gabba' ei mig!
"ég get þess ei til vona,
"að gersemi þín svo gervilig
"gefir svona, gefir í burtu svona.
"Mér hefur lengi á liprum hest
"leikið hugur allra mest;
"lítið hef ég lag með prest
"og lærdóm helgra fræða;
[p. 70] "miklu betra mér sýnest,
"mætti græða, mætti ég peninginn græða.
"leikið hugur allra mest;
"lítið hef ég lag með prest
"og lærdóm helgra fræða;
[p. 70] "miklu betra mér sýnest,
"mætti græða, mætti ég peninginn græða.
"En ei fyrir það, ef alvara' er þér,
"er sá ragur, sem stampinn ber,
"Arons blessan upp á sér
"ætla ég lítið hafi.
"Sönn markleysa sýnist mér
"á sumu skrafi, á sumu presta skrafi.
"er sá ragur, sem stampinn ber,
"Arons blessan upp á sér
"ætla ég lítið hafi.
"Sönn markleysa sýnist mér
"á sumu skrafi, á sumu presta skrafi.
"Látum við þessu þá vera keypt,
"þú sem hefur orðum hreift.
"Ég tek það upp fyrir háð og heift,
"ef hestinn fær mér eigi,
"því undir fæti ei er skreipt
"á okkar vegi, á okkar kirkjuvegi".
"þú sem hefur orðum hreift.
"Ég tek það upp fyrir háð og heift,
"ef hestinn fær mér eigi,
"því undir fæti ei er skreipt
"á okkar vegi, á okkar kirkjuvegi".
Eðlamaður annsa réð:
"Ei ég nei við þessu kveð,
"því blessan guðs og miskun með
"mér kýs ég til handa,
"sem sálu þinni var sett í veð
"af signuðum anda, af signuðum kennimanns anda".
"Ei ég nei við þessu kveð,
"því blessan guðs og miskun með
"mér kýs ég til handa,
"sem sálu þinni var sett í veð
"af signuðum anda, af signuðum kennimanns anda".
Af baki sté svo búnum jó,
bófinn leiður að því hló;
annað í pung hann augað dró,
sá ógæfunnar gautur.
Fór á bak og fákinn sló:
"Farvel nautur, farvel kaupanautur".
bófinn leiður að því hló;
annað í pung hann augað dró,
sá ógæfunnar gautur.
Fór á bak og fákinn sló:
"Farvel nautur, farvel kaupanautur".
Eðlamaður, í anda hress,
arkaði heim til kirkju' og prests,
bljúgur söng þar bænarvers,
að blessunar mætti' hann njóta
[p. 71] og allra gæða altaress,
sem um eilífð hljóta, sem um eilífð góðir hljóta.
arkaði heim til kirkju' og prests,
bljúgur söng þar bænarvers,
að blessunar mætti' hann njóta
[p. 71] og allra gæða altaress,
sem um eilífð hljóta, sem um eilífð góðir hljóta.
Seint að koma í söngva stað,
sér lét aldrei verða það
upp frá því, og ætíð bað
öndu sinni vægðar.
Með æru fékk svo útlifað;
allt til frægðar, allt snerist honum til frægðar.
sér lét aldrei verða það
upp frá því, og ætíð bað
öndu sinni vægðar.
Með æru fékk svo útlifað;
allt til frægðar, allt snerist honum til frægðar.
En það hefur hins af ferðum frétst,
sem fékk í burt fyrir söðul og hest
sinnar sálar býtin best,
blessan guðs og náðir:
hann sagðist ekki sinna' um prest
né sæta' hans ráði, né sæta' hans neinu ráði.
sem fékk í burt fyrir söðul og hest
sinnar sálar býtin best,
blessan guðs og náðir:
hann sagðist ekki sinna' um prest
né sæta' hans ráði, né sæta' hans neinu ráði.
Flumús knúði fararskjót,
feigðin keyrði undir þrjót,
renndi svo yfir grund og grjót
gjarða fíl á hlaupi;
riddarinn steytti í stigreip fót,
stærði af kaupi, stærði sig af kaupi.
feigðin keyrði undir þrjót,
renndi svo yfir grund og grjót
gjarða fíl á hlaupi;
riddarinn steytti í stigreip fót,
stærði af kaupi, stærði sig af kaupi.
Sem hann keikur sat á blakk,
í síður báðum höndum stakk,
gefandi sinni gæfu þakk,
hún gerði' honum slíkt að lána,
foldin undan fáknum sprakk,
féll í gjána, féll þar allt í gjána.
í síður báðum höndum stakk,
gefandi sinni gæfu þakk,
hún gerði' honum slíkt að lána,
foldin undan fáknum sprakk,
féll í gjána, féll þar allt í gjána.
Í því hesturinn á fram stökk,
aulinn niður á höfuðið hrökk;
gryfjan var svo djúp og dökk,
að djöfullinn greip að róu;
[p. 72] ofan á móti allt þá sökk,
árar drógu, árar niður drógu.
aulinn niður á höfuðið hrökk;
gryfjan var svo djúp og dökk,
að djöfullinn greip að róu;
[p. 72] ofan á móti allt þá sökk,
árar drógu, árar niður drógu.
Afdrif hans svo urðu ljót:
ofan fór kvikur á djöfla mót,
í myrkra landi festi fót,
hjá fjandanum hann gisti;
aldrei fékk á bölinu bót;
blessan missti, blessan drottins missti.
ofan fór kvikur á djöfla mót,
í myrkra landi festi fót,
hjá fjandanum hann gisti;
aldrei fékk á bölinu bót;
blessan missti, blessan drottins missti.
Hér af ráða maður má,
hvað misjafnt horfa forlög á;
sá sem að ráðum guðs vill gá
og gera' hans orðum trúa,
gljúphjartaður girnist sá
frá glæpum snúa, frá glæpum öllum snúa.
hvað misjafnt horfa forlög á;
sá sem að ráðum guðs vill gá
og gera' hans orðum trúa,
gljúphjartaður girnist sá
frá glæpum snúa, frá glæpum öllum snúa.
Við syndir verður ei sálu' hans meint,
sé umbótar áform hreint:
þó hér komi' að sumum seint,
sé það í góðu tómi,
víst og drjúgum var það reynt,
það verður að dómi, það verður að læknisdómi.
sé umbótar áform hreint:
þó hér komi' að sumum seint,
sé það í góðu tómi,
víst og drjúgum var það reynt,
það verður að dómi, það verður að læknisdómi.
Mærð ég nefni Messudikt;
mætt er efnið og hyggjuligt,
þeim mun ei í þanka hryggt,
sem þylja' hann sér fyrir munni.
Dverga stefnu í þögn er þrykkt,
frá þornuðum brunni, frá þornuðum geng ég brunni.
mætt er efnið og hyggjuligt,
þeim mun ei í þanka hryggt,
sem þylja' hann sér fyrir munni.
Dverga stefnu í þögn er þrykkt,
frá þornuðum brunni, frá þornuðum geng ég brunni.
Virðing þætti víst mér að,
ef vildu börnin læra það
sóknar minnar, sem ég kvað,
minn sveiti' er þá borgaður.
Sérhver frómur í sínum stað
sé hann blessaður, sé hann æ blessaður.
ef vildu börnin læra það
sóknar minnar, sem ég kvað,
minn sveiti' er þá borgaður.
Sérhver frómur í sínum stað
sé hann blessaður, sé hann æ blessaður.
Top of Page
The text of this electronic edition is in the public domain. Copyright for the TEI markup is held by the Board of Regents of the University of Wisconsin System. All rights reserved.
These may be copied freely by individuals for personal use, research, and teaching (including distribution to classes) as long as this statement of availability is included in the text. They may be linked to freely in Internet editions of all kinds, including for-profit works.
Scholars interested in changing or adding to these texts by, for example, creating a new edition of the text (electronically or in print) with substantive editorial changes, are asked to seek the permission of the University of Wisconsin General Library System. They are requested to do so whether the new publication will be made available at a cost or free of charge.